Początki Radomia związane są z wczesnośredniowiecznym osadnictwem wokół grodziska zwanego Piotrówka. Pierwsze osady datowane są na IX wiek, zaś stałe osadnictwo rozwinęło się w X wieku. Sam gród wybudowano w drugiej połowie tegoż stulecia, w czasie kiedy kształtowała się monarchia piastowska. Istnieją przypuszczenia, że już w XI w. na grodzie wzniesiono kościół pw. św. Piotra, od którego to powstała późniejsza nazwa tego miejsca.

Ośrodek nad Mleczną znajdował się na ważnym szlaku handlowym prowadzącym z Rusi Kijowskiej na zachód Europy (obecność zamiejscowych towarów poświadczają liczne znaleziska archeologiczne). Tak strategiczne położenie spowodowało, że gród urósł i stał się centrum administracyjnym regionu. Najpewniej już w XII wieku był stolicą kasztelanii – źródła pisane wspominają pierwszego kasztelana radomskiego pod rokiem 1230. Wraz z rozkwitem osadnictwa, w XIII wieku na osadzie targowej wzniesiono kościół murowany pw. św. Wacława, w tym samym wieku osada uzyskała prawa miejskie. W połowie XIV wieku Kazimierz Wielki przeniósł miasto na nowe miejsce. Gród zyskał wtedy nowy charakter, służył jako zaplecze gospodarcze dla zamku oraz rycerstwa przybywającego na sejmy. W metryce grodziska zapisany jest też okres modernizacji miasta na przełomie XVIII/XIX wieku, kiedy to na „Piotrówce” założono najstarszy radomski cmentarz komunalny, zorganizowany wedle reguł Komisji Dobrego Porządku.

XIX i XX wiek to okres związany z największymi zniszczeniami powierzchni grodu (powstała tam prochownia rosyjska, a następnie na plateau grodziska Niemcy w czasie II wojny światowej stworzyli okopy). Jednakże był to również czas, w którym rozpoczęto pierwsze studia nad dziejami Radomia. Nawiązaniem do pracy regionalistów stały się badania „milenijne” prowadzone w latach 1959-1973 przez IHKM PAN, które poświadczyły założenie radomskiego ośrodka osadniczego na długo przed pierwszymi wzmiankami w źródłach pisanych. Badania przerwano, kiedy zakończyło się polityczno-ideologiczne zainteresowanie początkami państwa polskiego, natomiast okolice „Piotrówki” wpisano do rejestru zabytków. Grodzisko oraz obszar doliny Mlecznej zmieniły się wówczas w nieużytek.

Nadzieję na zmianę tego stanu rzeczy przyniosły podjęte kilka lat temu ustalenia o powtórnym włączeniu terenów nad rzeką Mleczną w przestrzeń publiczną miasta. W latach 2009-2013 ponownie prowadzono badania archeologiczne, które dostarczyły nowych faktów odnoszących się do osadnictwa w dolinie Mlecznej. Podczas letnich sezonów badawczych, na radomskich stanowiskach odwiedzający wykopaliska mieszkańcy oraz turyści wprowadzani byli w kulisy najnowszych odkryć. Mogli też sami eksperymentalnie wcielić się w rolę archeologa. W latach 2012-2013 w badaniach archeologicznych uczestniczyła także młodzież z radomskich liceów w ramach ,,Letniej Szkoły Archeologii”. W 2013 został wyprodukowany przez Discovery Channel Polska film edukacyjny ,,Piotrówka-odkrywamy średniowieczny Radom” oraz krótki spot promocyjny ,,Piotrówka”.

W latach 2009 – 2013 organizowana była konferencja archeologiczna z cyklu „Radom: Korzenie Miasta i regionu”, a prezentowane wystąpienia zostały opublikowane w serii pod tym samym tytułem. W 2013 roku otwarto wystawę pt. „Piotrówka. Pamięć rodowodu”, jest to obecnie stała oferta zwiedzania w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu (obecnie mieści się w Domach Gąski i Esterki, Rynek 4/5 pod zmodyfikowanym tytułem ,,Zanim powstało miasto. Początki Radomia”).

Ekspozycja prezentuje życie mieszkańców najstarszego Radomia w oparciu o badania milenijne oraz najnowsze materiały.

PLANY

Obecnie przewodnim zamierzeniem projektu rewitalizacji tej okolicy jest utworzenie ścieżki edukacyjnej, która przybliżać będzie wiedzę o początkach osadnictwa nad Mleczną. Planowana też jest budowa ścieżki zwiedzania pod kątem geocachingu (Geocaching to gra w poszukiwanie skarbów/informacji za pomocą odbiornika GPS. Ideą przewodnią jest znalezienie ukrytego wcześniej w terenie pojemnika nazywanego „geocache" i odnotowanie tego faktu na specjalnej stronie internetowej).

W przyszłości błonia pod grodziskiem mogłyby także służyć jako miejsce inscenizacji historycznych czy rodzinnych pikników historycznych.

Artykuł poświęcony grodzisku Piotrówka to dopiero początek naszej wędrówki po historycznych zakątkach Radomia. W kolejnych numerach magazynu City Bonus zaprezentujemy Państwu kolejne warte uwagi miejsca w naszym mieście.

Foto. Archiwum IAE PAN